Célestin Freinet

Célestin Freinet. Freinet werd geboren in 1896 in het Zuidfranse dorpje Gars en kreeg een opleiding als onderwijzer. Twee ervaringen waren erg bepalend voor zijn verdere leven:

Als zoon van een boerengezin had hij grote liefde voor de natuur en door de confrontatie met het sociale onrecht van het arbeidersmilieu ontwikkelde hij een sterk sociaal engagement.

Deze twee karakteristieken waren van kindsbeen af een voedingsbodem voor zijn latere pedagogische denken.

Célestin Freinet begint in 1913 zijn opleiding als onderwijzer. Twee jaar later wordt hij opgeroepen voor de militaire dienst en moet naar het front. Aan de oorlog houdt hij een slepende longkwetsuur over. Vier jaar lang verblijft hij als volledig oorlogsinvalide in verschillende sanatoria, waar hij getuige is van het onrecht dat de oorlog aanricht bij de ‘kleine man’, die massaal werd opgeroepen voor de oorlog.

In 1920 wordt hij aangesteld als onderwijzer in het dorpsschooltje van Bar-sur-Loupe (Zuid-Frankrijk). Gebrekkige infrastructuur en weinig leermiddelen, overvolle klassen, nauwelijks gemotiveerde leerlingen, die vaak afwezig zijn omdat ze thuis op het land of in de fabriek moeten helpen… maken dat hij zich vele vragen stelt bij zijn onderwijsjob. Bovendien heeft hij nog veel last van zijn longen, waardoor hij behoefte heeft aan frisse lucht en niet lang luid kan praten.

Om het muffe klaslokaal te ontvluchten, maakt hij vaak wandelingen in de natuur met de groep en bezoekt hij boerderijen en werkateliers in de buurt. Daarbij stelt hij al snel vast dat de kinderen wel enthousiast bezig zijn met alles wat ze zien en allerlei vragen stellen. Na een bezoek aan de wever of de timmerman bijvoorbeeld stelt hij vast dat de kinderen ook zelf willen weven en timmeren. Tijdens de wandelingen doen de kinderen onderzoek. Verslagen over hun uitstappen worden eerst door Freinet en later door de kinderen zelf opgeschreven en gebruikt bij het taalonderwijs. De start van het schoolwerk komt daardoor steeds minder bij de methode of het leerplan te liggen maar bij het kind in zijn milieu zelf. Leren wordt steeds meer een medeverantwoordelijkheid van het kind. Door deze nieuwe aanpak worden de kinderen steeds gemotiveerder en voelen zich direct betrokken bij hun onderwijs.

Om de verworven ideeën en ervaringen uit te kunnen wisselen, introduceert Freinet een drukpers in de klas. Zo kan een tekst die voorheen binnen de klasmuren bleef, eenvoudig bewaard en verspreid worden. Doordat de teksten en de tekeningen gebaseerd zijn op eigen ervaringen en belevenissen in herkenbare situaties, kunnen de kinderen zich snel inleven in deze werkjes.

ontwerpt Freinet allerlei technieken om de belevenissen en ervaringen van de kinderen toe te passen in de les. De handboeken die totaal niet afgestemd zijn op de leefwereld en ervaringen van de kinderen blijven steeds meer achterwege. Zeker in die tijd waren deze handboeken moralistisch en niet meteen gericht op emancipatie van de mensen die onderaan de maatschappelijke ladder stonden.

Freinet is van mening dat de school geen eiland is in de maatschappij, maar onlosmakelijk verbonden is met het sociale leven. Als dorpsonderwijzer helpt hij vaak de inwoners bij onder andere het invullen van moeilijke formulieren. Dit leidt ertoe dat Freinet zich ook toelegt op de thuissituatie van de ouders. Hij onderhoudt veel en goed contact met hen en onderneemt initiatief om hun dagelijkse leven te verbeteren. In die tijd leefden vele gezinnen immers in armoedige omstandigheden. Concreet richt hij inkoop- en verkoopcoöperaties op en komt actief op tegen heersende wantoestanden in de maatschappelijke verhoudingen.

Over zijn eerste eenvoudige drukperservaringen publiceert Freinet een artikel in een frans vakblad “l’ Ecole émancipée”. De reacties hierop zijn het begin van briefwisseling met collega’s. Door de onderlinge uitwisseling van ervaringen uit de klaspraktijk geraakt het ideeëngoed van Freinet steeds meer verspreid. In 1948 richt Freinet een organisatie op die alle activiteiten ter verspreiding van zijn pedagogische ideeën bundelt. Daaruit ontstaat later de Freinetbeweging, eerst in Frankrijk, maar nadien ook in andere landen. Samen zoeken zij naar nieuwe bruikbare technieken voor in de klas. Zo ontstaan oa. werkfiches, een aangepaste documentatie-uitgave voor kinderen, een tijdschrift, een kindertijdschrift, enz…

In 1966 sterft Freinet in St. Paul-des-Vence. De freinetpedagogie blijft evenwel verder leven en is momenteel actueler dan ooit.